Thỉnh thoảng trên thị trường tài chính có những ngày mà dường như cả thế giới đều trở nên điên loạn. Bạn mở bảng giá lên và thấy cổ phiếu, chỉ số, hoặc tài sản số rơi thẳng đứng. Trong những khoảnh khắc như vậy, ngay cả những nhà đầu tư dày dạn kinh nghiệm cũng cảm thấy lạnh sống lưng, chưa nói đến người mới, những người lần đầu đối mặt với cảnh “bán tháo toàn tập” theo kiểu “mọi thứ đều mất rồi”.
Nhưng trước khi đưa ra bất kỳ hành động vội vàng nào, điều quan trọng là phải hiểu bản chất của những đợt giảm như vậy và học cách phản ứng có chiến lược, chứ không phải theo cảm xúc.
Tại sao thị trường đột nhiên sụp đổ?
Hầu hết các đợt bán tháo quy mô lớn đều bị tác động bởi các yếu tố cơ bản: địa chính trị, tin tức kinh tế vĩ mô, quyết định pháp lý, hoặc rủi ro doanh nghiệp. Tuy nhiên, có một điểm tinh tế, thị trường phản ứng không phải với sự thật, mà với kỳ vọng. Và kỳ vọng thì được nuôi dưỡng bởi tin đồn.
Trong đa số trường hợp, thị trường “sụp” trước khi thông tin chính thức được công bố. Thuật toán giao dịch, các nhà tạo lập thị trường và các quỹ lớn là những bên phản ứng đầu tiên, và họ chính là người kích hoạt làn sóng bán mạnh.
Giảm sốc: Chúng thực sự có ý nghĩa gì?
Khi giá giảm mạnh, nhanh, và gần như không có nhịp nghỉ, đó gần như luôn là dấu hiệu của bán thị trường (market sell) mang tính tấn công, khối lượng lệnh lớn liên tục “đập” vào phía mua mà không chờ mức giá tốt hơn.
Những chuyển động như vậy không bao giờ ngẫu nhiên. Điều đó có nghĩa là:
- ai đó thực sự muốn và cần bán ngay lập tức;
- bên mua không đủ mạnh để hấp thụ áp lực;
- thị trường giảm “trong khoảng trống” vì thanh khoản quá mỏng.
Đó là lý do tại sao một cú giảm impulsive không phải là nơi tốt để mua.
Bắt đáy khi chưa có lực mua mạnh là một ý tưởng tồi
Nhiều người nghĩ: “Giá đã giảm 15% rồi, chắc đáy ở đâu đây thôi.” Tuy nhiên, thị trường không có nghĩa vụ phải bật lên chỉ vì bạn mong nó làm vậy.
Đáy chỉ được hình thành khi có lực mua mạnh xuất hiện. Nếu không có các lệnh mua thị trường đủ lớn để đánh bật lệnh bán và chặn đà giảm, thị trường hoàn toàn có thể tiếp tục rơi. Đúng, điểm vào lệnh sau khi giá ổn định sẽ không phải là thấp nhất. Nhưng điều đó không sao, vì lúc đó bạn mua khi:
- khi xuất hiện dấu hiệu đảo chiều xu hướng;
- khi cầu cạnh tranh xuất hiện;
- khi bên mua bắt đầu chiếm ưu thế so với bên bán.
Điều này an toàn hơn nhiều so với việc cố gắng “bắt dao rơi” một cách tuyệt vọng.
Chừng nào thị trường chưa thể hiện lực mua mạnh, thì tập trung vào bán sẽ hợp lý hơn là mua.
Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng thực tế là:
- nếu thị trường giảm mà không có các lệnh mua lớn, thị trường đang yếu;
- nếu không có người mua ngay cả ở các mức cực đoan, tình hình chưa kết thúc;
- nếu bên bán chiếm ưu thế, mọi giao dịch mua đều rủi ro cao.
Vào những thời điểm như vậy, chiến lược đúng là:
- tránh các lệnh mua;
- giảm các vị thế rủi ro cao;
- chuyển một phần vốn sang tiền mặt (cho thị trường chứng khoán);
- hoặc chuẩn bị cho xu hướng giảm tiếp.
Bạn thực sự nên làm gì?
1. Bình Tĩnh Và Không Hành Động Theo Cảm Xúc
Bước đầu tiên là không làm gì cả. Thật đấy. Quyết định vội vàng trong cơn hoảng loạn thường là quyết định tồi tệ nhất trong tài chính. Tốt hơn hết là tạm dừng, đánh giá thông tin và nhìn thị trường với đầu óc tỉnh táo.
2. Tìm Nguyên Nhân, Đừng Phản Ứng Với “Thông Tin Nhiễu”
Hãy tự hỏi: Điều gì đã kích hoạt đợt giảm? Sự kiện này có ý nghĩa cơ bản thế nào? Đây chỉ là thông tin tạm thời hay là thay đổi cơ cấu thị trường? Nếu tin tức thật sự toàn cầu (ví dụ: khủng hoảng thanh khoản hoặc vỡ nợ nghiêm trọng), đợt giảm có thể kéo dài. Nếu chỉ là phản ứng cảm xúc trước một vấn đề giả định, thị trường thường ổn định nhanh chóng.
3. Chờ Sự Ổn Định Về Mặt Cơ Bản
Việc giảm tốc độ của đợt giảm không phải là tín hiệu để mua. Thị trường chỉ trở nên an toàn khi:
- bối cảnh thông tin đã rõ ràng;
- các bình luận chính thức xuất hiện;
- các rủi ro đã có thể hiểu và đo lường được;
- những kỳ vọng xấu nhất đã được phản ánh trong giá.
Cho đến khi các yếu tố cơ bản ổn định, việc mua chỉ là trò “mù quáng”.
4. Và Chỉ Sau Đó Hãy Nhìn Vào Bức Tranh Kỹ Thuật
Những gì cần quan sát trên biểu đồ:
- sự xuất hiện của khối lượng mua (volume lớn + phản ứng tăng sau đó);
- các chuyển động mua lại mang tính xung lực (gọi là “đuôi mua”); các đuôi lớn trong nến ở vùng hỗ trợ thường chỉ ra sự tham gia của các lệnh giới hạn lớn;
- giá quay trở lại trên các mức quan trọng.
Đây là những dấu hiệu cho thấy cầu đang trở lại thị trường.
Ví dụ biểu đồ:
Lưu ý: đối với phân tích khối lượng, tốt hơn nên tập trung vào khối lượng giao dịch hợp đồng tương lai.
5. Và chỉ sau đó mới vào lệnh từ từ
Tốt hơn là nên vào lệnh từng phần thay vì một vị thế lớn duy nhất. Điều này sẽ giúp cải thiện điểm vào lệnh và giảm rủi ro.
Lời Kết
Bán tháo không phải là kết thúc, mà là sự bắt đầu của vô vàn cơ hội (chỉ dành cho những nhà giao dịch kỷ luật!). Điều tồi tệ nhất bạn có thể làm là mua ngay đợt bật đầu tiên mà không phân tích. Điều tốt nhất là chờ lực mua thực sự xuất hiện. Không phải “đáy lịch sủ”, mà là các lệnh mua thị trường mạnh, rõ ràng và có thể quan sát trên biểu đồ. Chỉ khi đó thị trường mới cho thấy nó thực sự mạnh lên, chứ không chỉ là quán tính.