Bạn có biết điểm chung của hầu hết các nhà giao dịch thường xuyên bị cháy tài khoản là gì không? Đó là họ không có khả năng đánh giá chính xác biến động của thị trường. Mọi người thường nhồi nhét lên biểu đồ đủ loại chỉ báo dao động, mải miết tìm điểm giao cắt của các đường trung bình, phân kỳ, hay các vùng quá mua/quá bán. Nhìn chung, họ chỉ chăm chăm tìm tín hiệu xem giá sẽ lên hay xuống. Nhưng họ lại bỏ qua việc đánh giá biến động, thứ vốn dĩ là nguyên nhân chính gây ra phần lớn các khoản thua lỗ.
ATR là gì?
Average True Range (ATR) là chỉ báo đo lường mức độ biến động của một sản phẩm tài chính. Và đây chính là cái bẫy mà những người mới bắt đầu thường mắc phải. Giao dịch không chỉ là câu chuyện về hướng đi, mà còn là về “nhịp” của thị trường. Hãy tưởng tượng bạn quyết định bơi qua một con sông. Biết hướng dòng chảy là quan trọng, nhưng nếu bạn không biết sóng cao bao nhiêu, bạn sẽ dễ dàng bị cuốn trôi. ATR chính là thước đo độ cao của những con sóng đó.
Nhiều nhà giao dịch dày dạn kinh nghiệm khẳng định rằng ATR là một trong những chỉ báo bị đánh giá thấp nhất trong kho vũ khí của nhà giao dịch. Trong khi hầu hết người mới đều mải miết săn tìm “chìa khóa vạn năng” – những chỉ báo siêu cấp hay các mô hình biểu đồ được cho là có khả năng dự đoán mọi điểm đảo chiều thì ATR lại lẳng lặng nằm ở một góc, khiêm tốn hiển thị thông tin quan trọng nhất: Mức độ dịch chuyển của giá là bao nhiêu. Và chính thông tin này mới là thứ cứu vãn được tài khoản của bạn.
Tại sao ATR lại Bị xem nhẹ?
Vấn đề của ATR nằm ở chỗ nó không tạo ra tín hiệu giao dịch theo cách thông thường. Nó không vẽ mũi tên bảo bạn “mua ở đây” hay “bán ở kia”. Nó không cắt qua bất kỳ mức nào hay đổi màu từ xanh sang đỏ. Với một lính mới đang tìm kiếm những giải pháp ăn sẵn, ATR trông có vẻ nhàm chán và vô dụng, chỉ là một đường uốn lượn đơn điệu ở dưới đáy biểu đồ. Nhưng những nhà giao dịch sành sỏi đều biết rằng ATR là nền tảng để xây dựng một hệ thống quản trị vốn chuẩn chỉnh.
Nhiều người đặt lệnh cắt lỗ theo “cảm tính” hoặc theo một số pip cố định (ví dụ: lúc nào cũng đặt 20 pip). Đó chẳng khác nào một hành động ném tiền qua cửa sổ. Thị trường sáng thứ Hai và thị trường lúc tin tức từ FED tung ra là hai thái cực hoàn toàn khác biệt. ATR cho phép bạn thích nghi chiến lược của mình với điều kiện thực tế. Nó giống như một người bạn thâm niên trong ngành tài chính nhắc nhở rằng: “Ei bạn ơi, thị trường hôm nay biến động ác lắm đấy, đừng đặt cắt lỗ gần như thế.”
ATR được Tính toán Như thế nào?
Chỉ báo này được phát triển bởi J. Welles Wilder (vị thiên tài đã mang đến cho chúng ta RSI và ADX) vào năm 1978. Để hiểu cách nó giúp bạn tiết kiệm tiền, bạn cần hiểu Khoảng dao động Thực tế (TR) là gì.
Thông thường, biên độ của một cây nến chỉ đơn giản là hiệu số giữa giá cao nhất và thấp nhất. Nhưng Wilder hiểu rằng thị trường còn có các khoảng nhảy giá. Nếu giá mở cửa với một bước nhảy vọt, cách tính biên độ thông thường sẽ bỏ qua sự đột biến này.
Khoảng dao động Thực tế (TR) sẽ chọn giá trị lớn nhất (MAX) trong ba giá trị sau:
- Giá Cao nhất hiện tại trừ Giá Thấp nhất hiện tại
- Giá Cao nhất hiện tại trừ Giá Đóng cửa của nến trước đó (trị tuyệt đối).
- Giá Thấp nhất hiện tại trừ Giá Đóng cửa của nến trước đó (trị tuyệt đối).
ATR đơn giản là đường trung bình động của các giá trị TR này trong một khoảng thời gian nhất định (thường là 14 kỳ).
Tại sao chúng ta cần mớ toán học này? Để hiểu rằng ATR không chỉ tính đến việc giá di chuyển thế nào trong một giờ qua, mà còn tính đến sự tương quan so với ngày hôm qua. Điều này mang lại một bức tranh chính xác nhất về biến động thị trường.
Cách sử dụng ATR trên Nền tảng MetaTrader (MT4/MT5)
Chỉ báo ATR được tích hợp sẵn mặc định trong các phần mềm MetaTrader. Bạn có thể dễ dàng tìm thấy nó tại: Insert (Chèn) -> Indicators (Chỉ báo) -> Oscillators (Chỉ báo dao động) -> Average True Range. Mặc dù nói một cách công tâm, việc xếp ATR vào nhóm chỉ báo dao động là không hoàn toàn chính xác, nhưng việc phân loại đó là quyết định từ các nhà phát triển MT.
Thiết lập thông số
- Period (Chu kỳ): Giá trị mặc định là 14. Đây là thiết lập kinh điển và tối ưu cho các khung thời gian trong ngày như D1 hoặc H4. Nếu bạn giao dịch lướt sóng trên khung M5, bạn có thể thử nghiệm các chu kỳ khác để lọc bớt nhiễu. Chu kỳ càng dài thì đường ATR càng ít nhiễu và ngược lại. Với các khung thời gian thấp, bạn nên dùng chu kỳ ngắn hơn (7 hoặc 10) để ATR phản ứng nhanh nhạy hơn với các thay đổi của biến động.
- Visualisation (Hiển thị): Chỉ báo xuất hiện trong một cửa sổ riêng biệt bên dưới biểu đồ chính dưới dạng một đường duy nhất.
Lưu ý quan trọng trên MT4/MT5, Giá trị ATR được hiển thị dưới dạng điểm cơ bản (pips) hoặc giá trị tuyệt đối. Ví dụ: Nếu cặp EUR/USD hiển thị 0.00150, nghĩa là biến động trung bình trong chu kỳ đó là 150 points (tương đương 15 pips trên biểu đồ 4 số).
Dễ dàng nhận thấy rằng nếu đường ATR đi lên, biến động đang tăng và thị trường trở nên sôi động hơn. Nếu ATR đi xuống, thị trường đang bình lặng hoặc dịch chuyển lờ đờ. Cần hiểu rõ rằng ATR không cho biết giá sẽ đi về đâu (lên hay xuống), nó chỉ cho biết cường độ của chuyển động đó. Nó giống như đồng hồ tốc độ trên xe máy, chỉ cho bạn biết bạn đang đi nhanh hay chậm, chứ không cho biết bạn đang đi về hướng nào.
Ví dụ: Biểu đồ dưới đây cho thấy biến động tăng vọt của giá Vàng (XAU/USD)
Cách đọc và Phân tích ATR
Sai lầm phổ biến nhất của người mới là dùng giá trị tuyệt đối của ATR để ra quyết định. Họ thấy ATR là 80 điểm và nghĩ: “Ồ, thế này là nhiều” hoặc “Thế này là ít”. Thực tế, 80 điểm có thể là rất lớn với sản phẩm này nhưng lại cực kỳ nhỏ với sản phẩm khác.
Cách tiếp cận đúng đắn là quan sát sự thay đổi của ATR so với chính lịch sử của nó. Nếu giá trị ATR hiện tại nằm ở vùng đỉnh trong vài tháng qua, biến động đang ở mức cao. Nếu nó ở vùng đáy, biến động đang thấp. Hãy kéo biểu đồ ngược về quá khứ vài tháng để xem vị trí của ATR hiện tại đang ở đâu so với giai đoạn đó.
Biến động cao (ATR tăng) thường xuất hiện khi có tin tức quan trọng, khủng hoảng hoặc các đợt sóng mạnh. Những lúc này, thị trường đang rất nhạy cảm, giá chạy nhanh và gắt. Đây là thời điểm của cơ hội, nhưng cũng đi kèm rủi ro lớn. Bạn nên đặt mức cắt lỗ rộng hơn và giảm khối lượng lệnh để tránh bị thị trường quét văng ra ngoài bởi những cú giật ngẫu nhiên.
Biến động thấp (ATR giảm) là đặc trưng của những giai đoạn bình lặng khi thị trường chưa xác định được hướng đi tiếp theo. Đó có thể là trước các kỳ nghỉ lễ, trong lúc chờ đợi dữ liệu quan trọng, hoặc đơn giản là giai đoạn tích lũy sau một xu hướng mạnh. Nhiều trader không thích giai đoạn này vì giá chạy hẹp và lợi nhuận tích lũy rất chậm. Tuy nhiên, nó có một điểm cộng: bạn có thể đặt dừng lỗ ngắn hơn và vào khối lượng lệnh lớn hơn với cùng một mức rủi ro.
Một thời điểm đặc biệt thú vị là khi ATR ở mức thấp kỷ lục. Điều này thường báo hiệu cho một sự bùng nổ biến động sắp tới. Thị trường giống như một chiếc lò xo bị nén: nén càng lâu, sức bật sau đó sẽ càng mạnh. Và ngược lại, các giá trị cao cực đại thường là tín hiệu cho thấy xu hướng đã đến hồi kết. Khi ATR đạt đỉnh lịch sử, đà di chuyển của giá thường sẽ “hụt hơi”. Hãy luôn lưu tâm đến điều này.
Cách ứng dụng ATR vào Xây dựng Chiến lược và Quản trị Rủi ro
-
Cách đặt Dừng lỗ bằng ATR?
Đây chính là phao cứu sinh cho tài khoản của bạn. Giả sử bạn vào một lệnh Mua. Hãy xem giá trị ATR tại thời điểm đó rồi nhân với một hệ số (thường là từ 1.5 đến 3).
Nếu ATR = 20 điểm và hệ số của bạn là 2, thì điểm dừng lỗ nên cách điểm vào lệnh ít nhất 40 điểm. Tại sao cách này hiệu quả? Vì mức dừng lỗ này đã tính đến cả những “nhiễu động” của thị trường. Nếu giá chạm đến mức này, đó không còn là sự dao động ngẫu nhiên nữa.
-
Tính toán Khối lượng Lệnh
Việc này liên quan mật thiết đến bước trên. Khi đã biết khoảng cách dừng lỗ theo điểm, bạn có thể tính toán chính xác cần mở bao nhiêu lot để rủi ro đúng số tiền mục tiêu. Công thức rất đơn giản: Chia số tiền rủi ro (USD) cho (khoảng cách dừng lỗ × giá trị của một điểm cơ bản). Kết quả chính là khối lượng lệnh bạn cần vào.
-
ATR và Chốt lời (Mục tiêu)
Nhiều người dùng ATR để dừng lỗ nhưng lại quên mất mục tiêu chốt lời. Ví dụ, nếu ATR trung bình ngày của GBP/USD là 100 điểm mà cặp tiền này đã chạy được 90 điểm trong hôm nay, thì việc vào lệnh và kỳ vọng ăn thêm 50 điểm nữa là sai lầm. Tiềm năng di chuyển của ngày hôm nay gần như đã cạn kiệt. ATR giúp bạn biết khi nào nên đóng máy nghỉ ngơi, hoặc ít nhất là không giao dịch sản phẩm đó nữa để chuyển sang một mã khác vẫn còn dư địa chạy.
-
Bộ lọc Phá vỡ
Khi giá phá vỡ một ngưỡng hỗ trợ/kháng cự trong lúc ATR đang thấp, đó thường là phá vỡ giả. Những chuyển động thực và mạnh mẽ thường đi kèm với sự tăng vọt của biến động. Nếu giá phá vỡ mức cản mà đường ATR vẫn nằm bẹp dưới đáy, hãy cẩn thận vì không có các “ông lớn” tham gia vào đợt sóng này.
-
Khối lượng Lệnh Thích ứng
Đây là cấp độ cao nhất của quản trị vốn:
Khi biến động (ATR) cao, bạn giảm số lot nhưng đặt dừng lỗ rộng.
Khi biến động (ATR) thấp: Bạn có thể tăng số lot và đặt dừng lỗ ngắn. Dù trong trường hợp nào, rủi ro tính bằng tiền đô trên mỗi lệnh vẫn được giữ nguyên. Điều này giúp đường cong lợi nhuận của bạn trở nên mượt mà và chuyên nghiệp hơn.
-
Lựa chọn Sản phẩm Giao dịch
Nếu bạn giao dịch nhiều mã, ATR sẽ giúp bạn quét các cơ hội. Nếu thấy một sản phẩm cho thấy sự tăng vọt của ATR sau một thời gian dài đi ngang (biến động thấp), đó là tín hiệu cho thấy bạn cần đặc biệt chú ý đến mã đó.
Kết hợp với các Công cụ Khác
ATR hoạt động cực kỳ hiệu quả khi kết hợp với các chỉ báo và phương pháp phân tích khác. Ví dụ: với các mức hỗ trợ và kháng cự: Nếu giá tiếp cận một mức cản quan trọng và ATR đang tăng, khả năng phá vỡ sẽ cao hơn. Ngược lại, nếu ATR đang giảm, mức cản đó nhiều khả năng sẽ đứng vững.
Với các chỉ báo xu hướng như đường trung bình động: Một xu hướng mạnh thường đi kèm với sự gia tăng của ATR theo hướng dịch chuyển. Nếu xu hướng vẫn tiếp diễn nhưng ATR bắt đầu sụt giảm, đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy xu hướng đó có thể đang yếu đi.
Hạn chế của ATR là gì?
Điều quan trọng là bạn phải hiểu rõ những gì chỉ báo này không thể làm được:
- ATR là một chỉ báo trễ. Nó phản ánh những gì đã xảy ra trong quá khứ gần chứ không dự báo tương lai. Khi biến động đã thực sự diễn ra và ATR tăng lên, thì có thể những đợt sóng dữ dội nhất đã nằm lại phía sau rồi.
- ATR không cho biết hướng đi. ATR cao có thể xuất hiện trong cả xu hướng tăng lẫn xu hướng giảm, hoặc thậm chí là trong một vùng đi ngang với biên độ rộng. Bạn cần các công cụ khác để xác định xu hướng.
- ATR nhạy cảm với các giá trị ngoại lai: Một cú giật giá mạnh chỉ trong vài phiên có thể làm sai lệch thông số của chỉ báo nếu bạn dùng chu kỳ mặc định là 14. Trong trường hợp đó, bạn nên tăng chu kỳ lên, tạm thời lờ đi các giá trị bất thường, hoặc ngược lại, giảm chu kỳ xuống mức tối thiểu để thấy được biến động thực tế tại thời điểm đó.
Hãy luôn ghi nhớ rằng mỗi sản phẩm đều có mức biến động an toàn khác nhau. Ví dụ, hàng hóa hoặc kim loại quý thường biến động mạnh hơn các cặp tiền tệ. Do đó, việc so sánh giá trị ATR tuyệt đối giữa các loại tài sản khác nhau là hoàn toàn vô nghĩa.
Lời kết
ATR không phải là chìa khóa vạn năng giúp bạn mở ra cánh cửa lợi nhuận chỉ sau một đêm. Nó đơn giản là một công cụ đo lường, giống như cái thước kẻ hay nhiệt kế vậy. Nhưng một chiếc thước tốt trong tay một người thợ lành nghề có thể tạo nên những kiệt tác.
Và hãy nhớ rằng, những nhà giao dịch phớt lờ biến động thường không trụ lại lâu trên thị trường. Vì vậy, hãy bắt đầu đưa ATR vào quy trình giao dịch của bạn ngay từ hôm nay. Bạn không cần phải đập đi xây lại toàn bộ hệ thống của mình ngay lập tức. Chỉ cần thêm chỉ báo này vào biểu đồ các sản phẩm bạn đang giao dịch và quan sát cách nó vận hành.