Điều Gì Sẽ Xảy Ra Nếu Giá Dầu Chạm Ngưỡng 150 Usd Hoặc 200 USD/Thùng?

Hãy tưởng tượng: xung đột tại Trung Đông leo thang ngoài tầm kiểm soát. Eo biển Hormuz bị đóng cửa – nơi gần 20% nguồn cung dầu thế giới đi qua. Thị trường lập tức mất đi 15-20 triệu thùng dầu mỗi ngày. Giá dầu tăng vọt, đầu tiên lên mức 150 USD, sau đó là 200 USD. Đây không phải là chuyện khoa học viễn tưởng. Đây chính xác là những gì các chuyên gia phân tích tại các ngân hàng lớn đang tính toán. Hãy cùng mổ xẻ xem điều này có ý nghĩa gì đối với mỗi chúng ta.

Nền kinh tế toàn cầu là một cỗ máy phức tạp vận hành nhờ năng lượng giá rẻ. Ngay khi giá năng lượng tăng gấp ba, cỗ máy này bắt đầu bị “kẹt khớp”. Chúng ta sẽ chứng kiến một “cú sốc lạm phát từ phía cung”: hàng hóa sẽ ít đi và trở nên đắt đỏ hơn. Đây là con đường trực tiếp dẫn đến trầm thoái toàn cầu, nơi các ngân hàng trung ương sẽ mất đi vũ khí chính của mình là hạ lãi suất, bởi mọi nỗ lực “in tiền” trong bối cảnh giá dầu như vậy sẽ dẫn đến siêu lạm phát.

Tại Sao 150 USD Không Chỉ Là Chuyện Xăng Đắt

Dầu mỏ là huyết mạch của kinh tế hiện đại. Nó nằm trong chi phí của mọi thứ: thực phẩm vận chuyển bằng xe tải, bao bì nhựa của mọi mặt hàng trong siêu thị, điện năng trong nhà máy và cả vé máy bay. Khi dầu chạm mốc 147 USD vào năm 2008, nó đã trở thành một trong những ngòi nổ cho cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu – và lúc đó, kinh tế thế giới vốn đã ở bên bờ vực. Ngày nay, gánh nặng nợ thậm chí còn cao hơn, và cú sốc lạm phát giai đoạn 2021-2023 vẫn còn in đậm trong tâm trí các nhà điều hành ngân hàng trung ương.

Ở mức 150 USD, chúng ta đang nói về mức tăng gấp đôi so với ngưỡng 75-80 Usd của năm 2024. Ở mức 200 USD, con số đó là gần gấp ba. Đối với kinh tế toàn cầu, điều này đồng nghĩa với việc lạm phát tăng thêm 3-5 điểm phần trăm, suy thoái xảy ra ở hầu hết các nước phát triển, và một lựa chọn nghiệt ngã cho mọi ngân hàng trung ương: kiềm chế lạm phát để rồi “khai tử” tăng trưởng, hoặc cứu nền kinh tế và mất kiểm soát hoàn toàn về giá cả.

Mâu thuẫn then chốt của cú sốc này chính là: Lạm phát đình trệ – sự kết hợp giữa lạm phát cao và suy giảm kinh tế. Chính trong kịch bản này, chính sách tiền tệ trở nên vô dụng: tăng lãi suất thì đau đớn, mà hạ lãi suất thì nguy hiểm.

Đòn Giáng Mạnh

Ngành hàng không là nạn nhân đầu tiên. Nhiên liệu bay chiếm 20-30% chi phí vận hành của một hãng hàng không trong điều kiện bình thường. Khi giá dầu tăng gấp đôi, các đường bay trở nên thua lỗ, giá vé tăng 30-60%, và lượng khách sụt giảm. Các hãng hàng không nhỏ và giá rẻ có thể phải đóng cửa. Các hãng hàng không lớn yêu cầu sự hỗ trợ từ chính phủ, tương tự như trường hợp đã xảy ra trong đại dịch COVID-19. Các ngành liên quan như khách sạn, du lịch quốc tế và sản xuất máy bay dân dụng (Airbus, Boeing) sẽ rơi vào tình trạng trì trệ sâu sắc. Hàng chục đơn đặt hàng máy bay mới sẽ bị hủy bỏ, vì sẽ không còn ai bay và cũng không còn gì để bay nữa.

Vận tải biển – làn sóng thứ hai. Chi phí cước vận chuyển tăng vọt, chuỗi cung ứng lại một lần nữa đứt gãy. Đây chính là những gì chúng ta thấy trong giai đoạn 2021–2022, chỉ khác là lần trước do COVID, còn lần này là do chiến tranh. Các nhà sản xuất tại châu Á đang vận chuyển hàng hóa sang châu Âu và Hoa Kỳ đang phải tính toán các đợt tăng giá vào chi phí của mình, và lạm phát vốn đã hiện hữu rõ rệt trên các kệ hàng siêu thị.

Ngành hóa chất và lĩnh vực nông nghiệp đang chịu đòn giáng nặng nề từ chi phí hóa dầu và phân bón. Dầu là nguyên liệu thô để sản xuất nhựa, phân bón và dược phẩm. Dầu khí đắt đồng nghĩa với phân bón đắt, dẫn đến thực phẩm đắt. Lạm phát lương thực đang trở thành một thảm họa nhân đạo thực sự đối với các nước đang phát triển.

Ô tô và Bán lẻ: Doanh số xe động cơ đốt trong sẽ sụp đổ đầu tiên. Xe điện (EV) sẽ nhận được cú hích lớn, nhưng một vấn đề mới phát sinh: lấy gì để chế tạo chúng? Kim loại, nhựa và logistics linh kiện cũng sẽ đắt hơn. Các đơn vị bán lẻ (Amazon, Walmart) sẽ đối mặt với thực tế là “miễn phí vận chuyển” trở nên bất khả thi. Giỏ hàng của người tiêu dùng sẽ chỉ còn lại thực phẩm và thuốc men.

Bàn cờ Địa chính trị

Hoa Kỳ và Canada

Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Có vẻ như họ sẽ được lợi, nhưng thực tế phức tạp hơn. Nhưng mọi chuyện đang dần trở nên phức tạp hơn. Người tiêu dùng Mỹ là động cơ chính của nền kinh tế, và họ mua xăng tại trạm theo giá thị trường. Với dầu ở mức 150 USD/thùng, một gallon xăng có giá hơn 6-7 USD, nghĩa là người Mỹ đi xe SUV phải chi thêm 150-200 USD mỗi tháng. Đây là số tiền lẽ ra được chi cho cửa hàng, nhà hàng hoặc trả góp nhà. Chi tiêu tiêu dùng giảm, suy thoái cận kề. Chi tiêu tiêu dùng giảm, suy thoái cận kề.

Fed sẽ rơi vào địa ngục. Lạm phát sẽ vọt lên 6-8%, nhưng tăng trưởng GDP bắt đầu chậm lại. Tăng lãi suất? Điều đó đồng nghĩa với việc kết liễu thị trường bất động sản và nợ doanh nghiệp. Giữ nguyên? Lạm phát sẽ bám rễ. Nhiều khả năng Fed sẽ tăng lãi suất chậm hoặc giữ ở mức cao, coi đó là “cú sốc tạm thời”. Đồng USD có khả năng mạnh lên khi các nhà đầu tư toàn cầu tháo chạy sang các tài sản trú ẩn an toàn.

Ngược lại, Canada là bên hưởng lợi rõ ràng. Dầu cát ở Alberta, các nhà sản xuất ở Saskatchewan, hạ tầng đường ống – tất cả trở thành “mỏ vàng”. Ngân sách của Canada đang thặng dư, đồng CAD đang mạnh lên (biến động theo giá dầu với tư cách là một đồng tiền hàng hóa), và thị trường chứng khoán (với tỷ trọng lớn từ ngành dầu khí) đang trên đà tăng trưởng. Tuy nhiên, Canada không sống trong chân không: nếu Mỹ suy thoái, Canada cũng sẽ khốn đốn do quan hệ thương mại mật thiết.

Khu Vực Đồng Euro và Vương Quốc Anh

Châu Âu là khu vực nhập khẩu dầu mà không có sản lượng tự thân tương xứng với mức tiêu thụ. Sau cuộc khủng hoảng khí đốt năm 2022, châu Âu vốn đã phải sống chung với mức giá năng lượng cao ngất ngưởng, và những ngành công nghiệp còn trụ lại được cũng đang phải hoạt động ở ngưỡng giới hạn của khả năng sinh lời. Cú sốc dầu mỏ mới này giáng đòn mạnh vào một nền kinh tế vốn đã suy yếu.

Đức, trái tim công nghiệp của châu Âu, chịu thiệt hại nặng nhất. Các gã khổng lồ hóa chất (BASF), sản xuất ô tô (BMW, VW, Mercedes) đối mặt với chi phí năng lượng ngất ngưởng. Khi giá dầu chạm ngưỡng $200/thùng, nền công nghiệp Đức sẽ mất hoàn toàn khả năng cạnh tranh, và câu chuyện về việc “phi công nghiệp hóa” tại Đức không còn là lý thuyết suông. GDP của Đức có thể sụt giảm 2-4%, dẫn đến một cuộc suy thoái sâu.

ECB (Ngân hàng Trung ương Châu Âu) lại đứng trước ngã ba đường như năm 2022: lạm phát đòi hỏi tăng lãi suất, trong khi kinh tế yếu lại cần hạ lãi suất. Nhiều khả năng, ECB sẽ đóng băng lãi suất ở mức cao và theo dõi sát tình hình. Đồng euro (EUR) sẽ suy yếu so với đồng đô la, làm trầm trọng thêm lạm phát nhập khẩu và tạo thành một vòng xoáy đi xuống.

Vương quốc Anh cũng đối mặt với những vấn đề riêng: đồng bảng Anh (GBP) thường yếu đi trong các giai đoạn bất ổn toàn cầu, và Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) cũng đang rơi vào cái bẫy tương tự như ECB. Người dân Anh với các khoản vay thế chấp lãi suất thả nổi và giá xăng dầu đắt đỏ (dù quốc gia này nhỏ nhưng sở hữu lượng ô tô rất lớn) sẽ cảm nhận cú sốc một cách cực kỳ rõ rệt qua các hóa đơn thanh toán hàng tháng.

Trung Quốc

Trung Quốc phụ thuộc vào nhập khẩu tới 70%. Mỗi ngày, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 10-11 triệu thùng dầu. Với mức giá 200 USD, hóa đơn dầu mỏ hàng năm của quốc gia này sẽ tăng thêm khoảng 400-500 tỷ USD so với kịch bản cơ sở. Điều này tạo ra áp lực khổng lồ lên cán cân thương mại và lạm phát, ngay cả khi nhu cầu trong nước vốn đã chịu sức ép từ cuộc khủng hoảng bất động sản. Đồng nhân dân tệ (CNY) sẽ đứng trước áp lực nghẹt thở: một mặt, nó cần được phá giá để hỗ trợ xuất khẩu, nhưng mặt khác, việc này sẽ khiến chi phí nhập khẩu dầu càng trở nên đắt đỏ hơn.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) rơi vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan đặc biệt. Một mặt, lạm phát nhập khẩu gây áp lực lên đà tăng giá cả. Mặt khác, nền kinh tế lại đang rất cần các gói kích thích. Bắc Kinh có khả năng sẽ đi theo một lộ trình đã từng được thử nghiệm: trợ giá nhiên liệu cho công nghiệp, phá giá nhẹ đồng nhân dân tệ để giữ lợi thế cạnh tranh xuất khẩu, và đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang xe điện – một chính sách mà Trung Quốc đang theo đuổi quyết liệt. Nhân tiện, cú sốc dầu mỏ sẽ là một luận điểm mạnh mẽ để chính phủ tung ra các khoản trợ cấp lớn hơn nữa cho xe điện và năng lượng mặt trời.

Quan hệ với Nga và Iran lại là một câu chuyện riêng biệt. Nếu thế giới phương Tây mất đi một phần nguồn cung dầu từ Trung Đông, Trung Quốc sẽ có động lực rất lớn để mua dầu của Nga với mức chiết khấu thậm chí còn cao hơn hiện nay.

Nhật Bản

Nhật Bản gần như phụ thuộc hoàn toàn vào năng lượng nhập khẩu. Quốc gia này hầu như không sản xuất được dầu, và sau sự cố Fukushima, các nhà máy điện hạt nhân đã bị đóng cửa trong một thời gian dài. Cú sốc dầu mỏ giáng đòn đau gấp đôi vào Nhật Bản: giá nhiên liệu đắt đỏ và đồng yên yếu (đồng JPY thường suy yếu khi giá dầu tăng vì Nhật Bản buộc phải chi nhiều USD hơn để nhập khẩu).

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đã duy trì lãi suất ở mức 0 hoặc âm trong nhiều năm – ban đầu là để chống lạm phát, sau đó là do quán tính. Cú sốc dầu mỏ đồng nghĩa với lạm phát, điều mà Nhật Bản buộc phải tìm cách xử lý. Nếu lãi suất bắt đầu tăng, toàn bộ thị trường JGB (trái phiếu chính phủ Nhật Bản) sẽ chịu áp lực – đây là thị trường nợ lớn nhất thế giới, nơi nợ công đã vượt quá 260% GDP. Đây là một rủi ro mang tính hệ thống ở quy mô toàn cầu. Bộ Tài chính Nhật Bản cũng sẽ cần phải can thiệp ngoại hối để kìm hãm đà giảm của đồng yên so với đồng USD.

Các công ty Nhật Bản (Toyota, Honda, Sony) sẽ phải đối mặt với một cơn đau đầu: một mặt chi phí năng lượng tăng cao, mặt khác đồng yên yếu đi giúp hàng xuất khẩu rẻ hơn khi tính bằng đô la. Đối với các nhà xuất khẩu, đây là một phần bù đắp, nhưng đối với người tiêu dùng trong nước, đó lại là một gánh nặng cộng dồn. Thị trường chứng khoán hướng tới xuất khẩu của Nhật Bản có thể cho thấy khả năng phục hồi bất ngờ so với châu Âu.

Úc và New Zealand

Australia là quốc gia xuất khẩu lớn về khí đốt, than đá và kim loại. Tuy nhiên, họ lại phải nhập khẩu dầu vì sản lượng nội địa không đủ đáp ứng nhu cầu trong nước. Mặc dù vậy, giá năng lượng tăng cao đang thúc đẩy doanh thu của các nhà xuất khẩu khí đốt (Woodside, Santos), trong khi giá kim loại cao, hệ quả trực tiếp của lạm phát và chi tiêu quân sự, đang hỗ trợ mạnh mẽ cho ngành khai khoáng.

Đồng Đô la Úc (AUD) vận hành như một đồng tiền hàng hóa: nó thường mạnh lên trong các giai đoạn giá hàng hóa tăng cao, giúp bù đắp một phần tình trạng lạm phát nhập khẩu. Ngân hàng Dự trữ Úc (RBA) nhiều khả năng sẽ buộc phải duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn dự kiến.

New Zealand ở vị thế dễ bị tổn thương hơn: nền kinh tế nhỏ hơn, xuất khẩu hàng hóa ít đa dạng hơn và sự phụ thuộc vào dầu mỏ là rất đáng kể. Ngân hàng Dự trữ New Zealand (RBNZ), một trong những ngân hàng trung ương phản ứng nhanh nhất thế giới, có khả năng sẽ giữ nguyên hoặc tăng lãi suất. Đồng đô la New Zealand sẽ chịu áp lực giảm giá.

Đông Nam Á

Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Philippines và Malaysia là những trung tâm sản xuất mới của thế giới, nơi các công ty đang tích cực dịch chuyển nhà máy từ Trung Quốc sang. Hầu hết các quốc gia này đều là những nước nhập khẩu dầu ròng, khiến họ trở thành nạn nhân trực tiếp của cú sốc.

Ngoại lệ

Ngoại lệ là Malaysia và Indonesia, hai quốc gia có sản xuất dầu và khí đốt. Đối với họ, mức giá 150-200 USD đồng nghĩa với nguồn thu ngân sách bổ sung, mặc dù chi phí trợ giá nhiên liệu cho người dân tăng cao sẽ ăn mòn một phần lợi nhuận.

Đối với phần còn lại của khu vực, kịch bản này thật đau đớn: nội tệ (baht, peso và đồng) sụt giảm dưới áp lực từ hóa đơn nhập khẩu tăng cao, và các ngân hàng trung ương buộc phải tăng lãi suất để kiểm soát tỷ giá và lạm phát. Lợi thế cạnh tranh sản xuất được duy trì nhờ đồng nội tệ yếu hơn, nhưng mức sống của người dân lại đang sụt giảm. Bất ổn chính trị tại một số quốc gia trong khu vực có dấu hiệu gia tăng.

Thị trường Tài chính

Tiền tệ

Cặp tỷ giá EUR/USD xứng đáng được đề cập riêng biệt. Năm 2022, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng khí đốt, đồng Euro đã lần đầu tiên giao dịch dưới mức ngang giá với đồng Đô la (1:1) sau 20 năm. Với một cú sốc giá dầu ở mức $200/thùng, việc kịch bản này lặp lại không phải là ngoại lệ, mà là một kịch bản cơ sở hoàn toàn có thể dự đoán trước.

Chỉ số Chứng khoán, Trái phiếu

Kim loại

Dầu

Lời khuyên cho các nhà giao dịch: Trong kịch bản này, tiền mặt (đô la) là vua, và vàng là vương miện. Hãy tránh xa các hãng hàng không và các nhà sản xuất ô tô, đồng thời hướng tới các nhà sản xuất dầu ngoài khu vực Trung Đông (Mỹ, Brazil, Guyana) và lĩnh vực quốc phòng. Cổ phiếu của các công ty dầu khí Mỹ (XOM, CVX) sẽ chi trả những khoản cổ tức khổng lồ trên đống đổ nát của nền kinh tế toàn cầu.

Nhà Giao dịch Nhỏ lẻ nên Làm gì: Ba Nguyên tắc

• Thứ nhất, đừng hoảng loạn và đừng vội vàng. Những sai lầm đắt giá nhất thường xảy ra khi thị trường bị dẫn dắt bởi cảm xúc thay vì những tính toán.

• Thứ hai, đa dạng hóa phát huy tác dụng chính xác vào những thời điểm như thế này. Vàng và trái phiếu chính phủ Mỹ ngắn hạn (T-Bills) theo lịch sử thường tăng khi cổ phiếu giảm. Các công ty dầu mỏ và thị trường Canada thường tăng điểm khi châu Âu lao dốc. Một danh mục đầu tư được xây dựng khôn ngoan sẽ sống sót qua cú sốc mà không phải chịu những tổn thất thảm khốc.

• Thứ ba, đừng chỉ nhìn vào giá dầu, hãy quan sát cả các tín hiệu ngoại giao. Các cú sốc dầu mỏ do địa chính trị gây ra có xu hướng kết thúc cũng nhanh chóng như khi chúng bắt đầu. Các cuộc đàm phán hòa bình, tuyên bố ngừng bắn, hay việc mở lại eo biển có thể khiến giá dầu giảm 40-50 USD chỉ trong một tuần. Những người mua cổ phiếu dầu mỏ ngay đỉnh điểm của sự hoảng loạn có thể bị bỏng nặng khi thị trường đảo chiều.