Khi nhìn vào lịch tài chính của một nhà giao dịch, chúng ta thường thấy các dữ liệu vĩ mô, quyết định của ngân hàng trung ương, báo cáo lợi nhuận doanh nghiệp và các ngày lễ như Giáng sinh hay đêm Giao thừa. Ta nghĩ: đó là tất cả những sự kiện có thể ảnh hưởng đến thị trường. Nhưng trên thực tế, thị trường thường vận động một cách kỳ lạ, như thể ai đó đã quên thông báo cho nhà giao dịch về những tin tức quan trọng. Vào những thời điểm như vậy, biến động tăng cao, thanh khoản sụt giảm và các nhịp giá trở nên khó lý giải.
Câu trả lời nằm ở sự tồn tại của một “lịch bóng tối” – tập hợp những sự kiện có ảnh hưởng lớn đến hành vi thị trường nhưng lại nằm ngoài tầm chú ý của phần lớn nhà đầu tư cá nhân. Có rất nhiều sự kiện như vậy, nhưng chúng ta sẽ tập trung vào những yếu tố “vô hình” quan trọng nhất mà bất kỳ ai bấm nút Mua hay Bán đều nên biết.
1. Giai đoạn dừng giao dịch: khi hoạt động mua lại cổ phiếu biến mất
Một trong những nguyên nhân bị đánh giá thấp nhất khiến thanh khoản giảm và biến động tăng là giai đoạn dừng giao dịch của doanh nghiệp. Vài tuần trước khi công bố báo cáo quý, các công ty bị cấm mua lại cổ phiếu của chính mình trên thị trường mở. Đây là yêu cầu pháp lý nhằm ngăn chặn thao túng.
Nghe có vẻ khô khan và kỹ thuật? Thực tế đây là một quả bom hẹn giờ đối với thị trường. Trong những năm gần đây, chương trình mua lại cổ phiếu đã trở thành một trong những nguồn cầu lớn nhất đối với thị trường chứng khoán. Các công ty thuộc S&P 500 mỗi năm chi hàng trăm tỷ USD để mua lại cổ phiếu. Dòng tiền này hỗ trợ chỉ số, làm dịu các nhịp điều chỉnh và cung cấp thanh khoản.
Rồi giao đoạn dừng giao dịch bắt đầu. Thường diễn ra 3-4 tuần trước mùa báo cáo và kéo dài thêm vài ngày sau đó. Kết quả là người mua mạnh nhất rời khỏi thị trường trong gần một tháng. Điều gì xảy ra? Cổ phiếu và do đó là các chỉ số trở nên biến động hơn, các nhịp giảm sâu hơn và các nhịp hồi yếu hơn. Điều này đặc biệt rõ vào cuối quý, khi hàng trăm công ty cùng lúc bước vào giai đoạn dừng gia dịch. Tháng 1, 4, 7 và 10 là những tháng điển hình thị trường có thể ngưng bất ngờ mà không có lý do vĩ mô rõ ràng. Mọi người tìm kiếm tin tức để giải thích, trong khi thực tế là một người mua thường xuyên chiếm 20-30% khối lượng giao dịch trung bình hằng ngày đã tạm thời biến mất.
Với nhà giao dịch, điều này có ý nghĩa rất đơn giản: trong giai đoạn dừng giao dịch diện rộng, cần thận trọng hơn với vị thế mua và chuẩn bị tâm lý cho các nhịp điều chỉnh mạnh hơn bình thường. Đây cũng là thời điểm thuận lợi cho những ai giao dịch biến động – VIX thường tăng trong giai đoạn này.
2. Những ngày lễ có thể thay đổi tất cả
Ai cũng biết Lễ Tạ ơn, Giáng sinh hay Năm mới. Thị trường đóng cửa hoặc giao dịch rút ngắn, thanh khoản thấp là điều bình thường. Nhưng có những ngày lễ không xuất hiện trên lịch Mỹ nhưng lại tác động mạnh đến một số loại tài sản.
Tết Nguyên đán ở Trung Quốc là ví dụ điển hình. Đây không chỉ là một ngày mà là cả một tuần (thậm chí hai tuần) khi nền kinh tế Trung Quốc gần như chững lại. Nhà máy đóng cửa, logistics đình trệ, nhà giao dịch và nhà đầu tư nghỉ ngơi. Điều này liên quan gì đến thị trường tài chính?
Câu trả lời rất rõ: Trung Quốc là quốc gia tiêu thụ kim loại công nghiệp lớn nhất thế giới. Đồng, quặng sắt, niken, nhôm và cả vàng – phần lớn đều hướng về đó. Khi Tết đến, nhu cầu gần như biến mất. Thanh khoản trên thị trường kim loại giảm mạnh và giá có thể biến động phi logic đơn giản vì thiếu người mua. Vì sao lại xảy ra điều này?
- Thanh khoản bị rút cạn: Các quỹ lớn châu Á nghỉ lễ, thị trường trở nên “mỏng hơn”. Trong thị trường mỏng, chỉ một lệnh nhỏ từ quỹ phòng hộ ở London cũng có thể khiến giá biến động 1-2% trong vài phút. Đây là thời điểm xuất hiện các cú “bứt phá” và “nhảy vọt” khó lường.
- Nhu cầu vật chất: Ở Trung Quốc, vàng thường được tặng làm quà. Nhu cầu vàng tăng trước kỳ nghỉ rồi đóng băng trong thời gian nghỉ.
Hãy chú ý mức độ biến động của kim loại, đặc biệt là bạc, trước Tết Nguyên đán 2026. Hoặc nhìn lại những gì đã xảy ra với kim loại trước Tết năm 2025. Với nhà giao dịch giao dịch kim loại, việc bỏ qua Tết Nguyên đán chẳng khác nào ra ngoài mùa đông mà không mặc áo khoác.
Một ví dụ khác là tháng Ramadan ở Trung Đông. Thị trường dầu mỏ có thể có hành vi bất thường trong giai đoạn này, đặc biệt nếu các bên tham gia lớn trong khu vực giảm hoạt động. Kỳ nghỉ hè ở châu Âu (đặc biệt tháng 8) cũng là thời điểm thanh khoản tài sản châu Âu giảm và biến động tăng.
3. Đáo hạn quyền chọn (Thứ Sáu điên rồ)
Mỗi thứ Sáu thứ ba hàng tháng, quyền chọn tháng trên chỉ số và cổ phiếu riêng lẻ đáo hạn. Nhưng điều thực sự đáng chú ý là các kỳ đáo hạn theo quý, khi nhiều loại phái sinh cùng hội tụ.
Hãy tưởng tượng: hàng tỷ USD vị thế quyền chọn tiến đến ngày cuối cùng tồn tại. Các nhà tạo lập thị trường đã bán các quyền chọn này phải điều chỉnh ngưỡng phòng hộ giá liên tục trong suốt tuần trước đáo hạn. Nếu giá cổ phiếu tiến gần đến một mức giá thực thi lớn với lợi suất cao, một trận chiến thực sự diễn ra. Người mua put muốn giá đóng dưới strike, người nắm giữ call muốn giá đóng trên giá thực thu.
Trong giờ giao dịch cuối cùng của ngày thứ Sáu đáo hạn, thường xuất hiện hiện tượng “pinning” – giá dường như dính chặt vào một mức thực thi lớn. Đây không phải ngẫu nhiên. Đó là kết quả của việc nhà tạo lập thị trường giao dịch tài sản cơ sở nhằm tối đa hóa số lượng quyền chọn hết hạn vô giá trị.
Trên biểu đồ, bạn sẽ thấy giá liên tục chạm vào một bức tường vô hình suốt cả ngày. Bạn vẽ mức kháng cự, chờ phá vỡ, nhưng giá lại bật ngược như bị dán keo. Đó là các ngân hàng lớn đang mức phòng hộ vị thế và giữ thị trường ở nơi họ mong muốn.
Đặc biệt nguy hiểm là Giờ tàn cuộc – thứ Sáu thứ ba của tháng 3, 6, 9 và 12. Vào những ngày này, biến động trong những giờ cuối phiên New York có thể giống như tàu lượn siêu tốc.
4. Chính sách thuế quan hoặc việc hủy bỏ thuế bất ngờ
Thế giới thương mại hiện đại ngày càng ít giống một cỗ máy có thể dự đoán và giống sự ngẫu hứng có phần hỗn loạn hơn. Yếu tố này đặc biệt nổi bật khi Donald Trump trở lại làm Tổng thống Mỹ: thuế quan, chiến tranh thương mại, lệnh trừng phạt, đảo chiều quyết định của tòa án, tất cả đều không xuất hiện trong lịch kinh tế nhưng có thể xoay chuyển thị trường 180 độ chỉ trong vài phút. Đặc biệt đáng chú ý là những thời điểm tòa án hủy hoặc đình chỉ thuế.
Ví dụ 1: Tòa án hủy một phần thuế nhập khẩu đồng – thị trường kim loại phản ứng ngay lập tức, dù tin tức không có trong lịch kinh tế của đa số nhà giao dịch.
Ví dụ 2: Ngày 9/4/2025, Trump xác nhận hoãn 90 ngày áp thuế riêng lẻ với phần lớn quốc gia. Kết quả là các chỉ số có mức tăng mạnh nhất kể từ năm 2008.
Nhân tiện: ngày 20/2/2026, thị trường sẽ theo dõi Tòa án Tối cao Mỹ, cơ quan có thể ra phán quyết về việc tổng thống sử dụng quyền khẩn cấp để áp thuế diện rộng. Dù sự kiện này không có trong lịch kinh tế, nhà đầu tư xem đây là yếu tố có thể tác động lớn: phần lớn thị trường kỳ vọng phán quyết bất lợi cho chính quyền. Nếu một số thuế bị hủy, chỉ số USD có thể chịu áp lực mạnh và thị trường chứng khoán có thể được thúc đẩy.
5. Tái cân bằng chỉ số và quỹ
Cuối mỗi tháng (đặc biệt cuối quý), các quỹ hưu trí và quỹ đầu tư lớn tái cơ cấu danh mục. Họ có quy tắc nghiêm ngặt: ví dụ danh mục phải gồm đúng 60% cổ phiếu và 40% trái phiếu. Nếu cổ phiếu tăng mạnh trong tháng và chiếm 65%, quỹ buộc phải bán bớt 5% cổ phiếu và mua trái phiếu để quay về tỷ lệ chuẩn.
Vì sao điều này quan trọng: Trong 2–3 ngày giao dịch cuối tháng, thị trường thường vận động “ngược logic”. Tin tức tích cực, kinh tế tăng trưởng, nhưng cổ phiếu lại giảm. Đơn giản vì các hệ thống tự động của những quỹ lớn nhất thế giới đang đồng loạt bán để cân bằng danh mục. Những chuyển động mạnh nhất thường xảy ra trong giờ cuối cùng của ngày giao dịch cuối quý – gọi là “đánh dấu giờ đóng cửa”, khi quỹ cố định mức giá có lợi cho báo cáo. Biến động khi đó có thể rất lớn.
Một động lực vô hình khác là việc tái cân bằng định kỳ của các chỉ số và ETF lớn. Đây là sự kiện kỹ thuật mà nhiều trader bỏ qua nhưng có thể tạo biến động mạnh ở cổ phiếu riêng lẻ.
Khi một công ty được thêm vào S&P 500, các quỹ chỉ số bắt buộc phải mua cổ phiếu đó với khối lượng lớn. Nhu cầu mang tính kỹ thuật và tập trung trong một ngày hoặc một tuần. Kết quả: cổ phiếu có thể tăng 5-10% chỉ vì yếu tố kỹ thuật, dù nền tảng không thay đổi.
Ngược lại là khi bị loại khỏi chỉ số. Tesla từng nhiều lần đứng trước nguy cơ bị loại khỏi các chỉ số ESG, và mỗi lần như vậy đều tạo áp lực lên giá cổ phiếu. Các quỹ theo dõi chỉ số buộc phải bán, tạo ra làn sóng cung.
6. Rủi ro địa chính trị ngoài lịch
Cuối cùng là yếu tố khó lường nhất: sự kiện địa chính trị, không có ngày cố định trên lịch nhưng có thể đảo lộn thị trường trong vài giây. Xung đột quân sự, khủng bố, khủng hoảng chính trị, lãnh đạo từ chức bất ngờ – tất cả tạo ra làn sóng biến động không thể chuẩn bị trước hoàn toàn.
Tuy nhiên, vẫn có quy luật. Giai đoạn bầu cử ở các quốc gia lớn thường đi kèm biến động tăng cao trong những tuần trước bỏ phiếu và biến động mạnh ngay sau khi công bố kết quả. Trưng cầu dân ý, thay đổi chính phủ, khủng hoảng hiến pháp – tất cả đều cần được đưa vào radar theo dõi.
Ví dụ gần đây là chiến thắng của đảng của tân Thủ tướng Nhật Bản trong cuộc bầu cử quốc hội. Đảng này giành đa số, cho phép theo đuổi chính sách mở rộng đã đề ra. Chỉ số chứng khoán Nhật tăng vọt sau khi công bố kết quả và tiếp tục tăng trong nhiều ngày sau đó.
Cũng cần theo dõi các cuộc họp của những tổ chức quốc tế như G7, G20 và OPEC+. Những cuộc họp này thường không có chương trình công khai chi tiết, nhưng quyết định đưa ra có thể ảnh hưởng mạnh đến dầu, tiền tệ và hàng hóa.
Làm thế nào để làm việc với lịch bóng tối?
- Thứ nhất, hãy bắt đầu theo dõi. Lập danh sách riêng gồm: ngày đáo hạn quyền chọn theo quý, giai đoạn ngừng giao dịch của các công ty trọng yếu, ngày lễ lớn ở châu Á, thời điểm tái cân bằng chỉ số.
- Thứ hai, điều chỉnh chiến lược giao dịch. Trong giai đoạn thanh khoản thấp, tránh vào lệnh quá mạnh, nới rộng stop loss và giảm khối lượng vị thế. Trước các kỳ đáo hạn lớn, chuẩn bị cho biến động bất ngờ và đừng ngạc nhiên nếu giá “dính” ở một mức tròn.
- Thứ ba, biến kiến thức này thành cơ hội. Nếu bạn biết doanh nghiệp sẽ quay lại mua cổ phiếu sau khi blackout kết thúc, đó có thể là thời điểm tốt để mở vị thế mua trước khi chương trình buyback được nối lại.
Kết luận
Lịch bóng tối không phải thuyết âm mưu. Đó đơn giản là tập hợp các sự kiện tác động đến thị trường thông qua dòng thanh khoản và cung cầu, nhưng nằm ngoài phạm vi của các nguồn thông tin tiêu chuẩn. Trader tính đến những yếu tố này sẽ có lợi thế đáng kể.
Thị trường không bao giờ thực sự ngẫu nhiên. Đằng sau mỗi chuyển động là dòng tiền, và đằng sau mỗi giai đoạn yên ắng là sự thiếu vắng người tham gia. Hãy học cách nhìn thấy những điều bị che khuất với số đông, và giao dịch của bạn sẽ bước sang một cấp độ mới.